*Μάθημα Θρησκευτικών: Γιατί η εκπαίδευση δεν πρέπει να θρησκεύεται;

Πρέπει να αρχίσουμε να συζητούμε και στην Κύπρο το αυτονόητο: τι σημαίνει η έννοια κοσμική εκπαίδευση, δηλαδή η ουδετερότητα του θεσμού απέναντι σε όλες ανεξαιρέτως τις θρησκείες. Πρέπει επίσης να αρχίσουμε να συζητούμε και να κατανοούμε ότι οι θρησκευτικές πεποιθήσεις είναι απολύτως σεβαστές αλλά αποτελούν αυστηρά προσωπικά δεδομένα που ανήκουν στην ιδιωτική σφαίρα.

Η Κύπρος μαζί με την Ελλάδα και την Ιρλανδία παραμένουν από τις τελευταίες χώρες της Ε.Ε που δεν έχουν ουσιαστικά αναπτύξει ένα σοβαρό κοινωνικό διάλογο σε σχέση με το μάθημα των θρησκευτικών και τη διαπραγμάτευση της θρησκευτικής ετερότητας. Με την υφιστάμενη πρακτική οι αλλόθρησκοι μαθητές/τριες παίρνουν εύκολα απαλλαγή. Οι ομόθρησκες οικογένειες δυσκολεύονται ή δεν παίρνουν απαλλαγή. Υπάρχουν συγκεκριμένες καταγγελίες στην Επίτροπο Διοικήσεως και στην Επίτροπο για τα Δικαιώματα του Παιδιού που περιμένουν απόφαση. Ο «σεβασμός» ωστόσο δια του αποκλεισμού ή δια της απαλλαγής δεν αποτελεί ακριβώς σεβασμό της ταυτότητας. Όχι μόνο δεν υφίσταται σχέση ισοτιμίας και ενιαία μεταχείριση μεταξύ των ταυτοτήτων στο ελληνοκυπριακό σχολείο αλλά αντίθετα η θρησκευτική ετερότητα απαξιώνεται. Η κουλτούρα των «διαφορετικών» τοποθετείται εκτός της σχολικής γνώσης και εκτός των πρακτικών του σχολείου. Επιπρόσθετα, η δημόσια εκπαίδευση δεν μπορεί να παρεμβαίνει και μάλιστα με μοντέλα κατηχητικού/ομολογιακού τύπου στη διαμόρφωση της θρησκευτικής συνείδησης των μαθητών/τριών.

Η πρακτική που ακολουθείται σήμερα κρατά την Κυπριακή Δημοκρατία μακριά από τις ευρωπαϊκές εξελίξεις σε ένα σοβαρό τομέα αυτόν του πλουραλισμού και του σεβασμού της διαφοράς. Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες μας, όπως και όλες οι κοινωνίες, δεν είναι, ούτε ήταν ποτέ, πολιτισμικά και θρησκευτικά ομοιογενείς. Τα τελευταία χρόνια το δεδομένο αυτό έχει αρχίσει να αναγνωρίζεται από τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη. Το μονολιθικό κατηχητικό μοντέλο της θρησκευτικής εκπαίδευσης αρχίζει να εξελίσσεται αλλού εντονότερα και αλλού πιο διστακτικά σε ένα πολυδογματικό/πολυθρησκευτικό μοντέλο (Αγγλία, Σουηδία, Φινλανδία, Ολλανδία, Δανία, Αυστρία). Στην Ιταλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία το μάθημα των θρησκευτικών είναι προαιρετικό. Άλλες χώρες όπως η Γερμανία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο προσφέρουν τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ ενός μαθήματος θρησκευτικών το οποίο έχει κατηχητικό χαρακτήρα και ενός μαθήματος ηθικής φιλοσοφίας. Η πολιτική της εναλλακτικότητας αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς τη διαδικασία εκκοσμίκευσης της εκπαίδευσης γιατί δε θεωρεί τη θρησκευτικότητα ως αναγκαίο συστατικό στοιχείο της ηθικής διαπαιδαγώγησης του ατόμου. Η Γαλλία είναι το μόνο ευρωπαϊκό κράτος που εκφράζει με τον πιο αποφασιστικό τρόπο την αρχή «πως το κράτος δεν πρέπει να θρησκεύεται». Συνεπές προς την αρχή αυτή το γαλλικό σχολείο, ως ένα κρατικό ίδρυμα, θέτει το ζήτημα της θρησκευτικής παιδείας εκτός των στόχων της δημόσιας κρατικής εκπαίδευσης.

Εν κατακλείδι, ο δογματικός χαρακτήρας της θρησκείας και η διεκδίκηση της απόλυτης αλήθειας συγκρούονται με τις σύγχρονες παιδαγωγικές αντιλήψεις που επιδιώκουν τη διερεύνηση, το πείραμα, την τεκμηρίωση, το διάλογο και την κριτική αντιπαράθεση. Το δημόσιο σχολείο οφείλει προωθήσει όσο πιο δυναμικά γίνεται: 1) την κριτική και δημιουργική σκέψη 2) την ισότιμη αναγνώριση της θρησκευτικής ετερότητας ή την απουσία θρησκευτικότητας. Επιτέλους πρέπει να αποφασίσουμε: τι υποκείμενα θέλουμε να παράγει το εκπαιδευτικό σύστημα: πιστούς ή πολίτες; Αναρτήθηκε από Πλατφόρμα Ε/κ και Τ/κ Εκπαιδευτικών «Ενωμένη Κύπρος»

Πλατφόρμα Ε/κ και Τ/κ Εκπαιδευτικών “Ενωμένη Κύπρος”
[ε/κ τμήμα]

Advertisements

3 thoughts on “*Μάθημα Θρησκευτικών: Γιατί η εκπαίδευση δεν πρέπει να θρησκεύεται;

  1. falies3 13/11/2009 στο 4:21 ΜΜ

    Δείτε περισσότερα και στα

    http://www.kosmikokratos.blogspot.com/: το κυπριακό μπλοκ για το διαχωρισμό εκκλησίας και κράτους και τη σχέση κράτους – εκπαίδευσης – θρησκείας καθώς και για την πρόσφατη δικαστική απόφαση στην Ιταλία που ξεσήκωσε την καθολική εκκλησία

    και τις εκθέσεις της Επιτρόπου Διοίκησης

    http://www.ombudsman.gov.cy/Ombudsman/Ombudsman.nsf/All/0A8C675F9A20DFB0C2257165002D566D/$file/Έκθ-Ρ-31-05%5B1%5D.pdf?OpenElement: για τη μεταχείρηση μαθήτριας άλλου θρησκεύματος

    Σημειώνουμε ότι υπάρχουν αυτή τη στιγμή παιδιά στη Μέση Εκπαίδευση που έχουν απαλλαγεί από το μάθημα παρ’ όλο που δεν είναι παιδιά ‘αλλόθρησκων’ γονέων (Παλαιότερη εγκύκλιος του ΥΠΠ, την οποία δεν κατάφερα να εντοπίσω ηλεκτρονικά, ορίζει ότι δικαιούνται απαλλαγής από τα θρησκευτικά τα παιδιά αυτά. Για τη συγκεκριμένη εγκύκλιο η επίτροπος είχε υποβάλει έκθεση ότι αποτελεί ρατσιτική τακτική το να δικαιούνται απαλλαγής από το μάθημα ‘παιδιά αλλόθρησκων’ γονέων ενώ παιδιά που οι ‘χριστιανοί’ γονείς τους αιτούνται το ίδιο να μη μπορούν να το πράξουν.) Το φαινόμενο είναι βέβαια περιορισμένο, αλλά όσο πληθαίνουν οι αιτήσεις των ενδιαφερόμενων παιδιών και των γονιών τους η Διεύθυνση της Μέσης Εκπαίδευσης θα είναι υποχρεωμένη να τις εγκρίνει μιας που υπάρχει προηγούμενο.

  2. falies3 16/11/2009 στο 10:40 ΜΜ

    Το «εν Χριστώ σχολείο» στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

    της Ρένας Χόπλαρου

    Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων καταδίκασε πριν από λίγες μέρες τo ιταλικό κράτος για την παρουσία του σταυρού ως θρησκευτικού συμβόλου στις σχολικές αίθουσες. Κρίθηκε ότι η έκθεση του σταυρού στα σχολεία «αποτελεί παραβίαση της ελευθερίας των γονέων να εκπαιδεύουν τα παιδιά τους σύμφωνα με τις πεποιθήσεις τους, καθώς και της ελευθερίας της θρησκευτικής επιλογής για τους μαθητές». Επιδίκασε μάλιστα το ποσό των 5.000 ευρώ στην ενάγουσα μητέρα για ηθική βλάβη. Σε περίπτωση που το Δικαστήριο δεν αναγνωρίσει το δικαίωμα της ιταλικής κυβέρνησης να ασκήσει έφεση, τότε η απόφαση θα καταστεί τελεσίδικη και θα ισχύει πλέον για όλες τις χώρες – μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης.

    Ουσιαστικά η απόφαση του ΕΔΑΔ υποστηρίζει με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο την αρχή του κοσμικού χαρακτήρα των δημόσιων σχολείων ενώ παράλληλα επισημαίνεται το γεγονός ότι η κυριαρχία ενός θρησκευτικού δόγματος έναντι άλλων προσβάλλει την ίδια την ιδέα της ανεξιθρησκίας. Η πρωτοφανής αυτή δίκη, έχει σοβαρές πολιτικές, ιδεολογικές, πολιτισμικές και εκπαιδευτικές προεκτάσεις. Πολιτικές, γιατί χαράσσει μια ξεκάθαρη γραμμή μεταξύ συντηρητικών και προοδευτικών/φιλελεύθερων πολιτικών. Μεταξύ «ευρωπαϊστών α λα καρτ» και ευρωπαϊστών με συνέπεια. Όποτε εξυπηρετείται το νοητικό και ιδεολογικό σύμπαν των «α λα καρτ ευρωπαϊστών» κάνουν πρώτο θέμα τις ευρωπαϊκές αποφάσεις καταδίκης της Τουρκίας. Όποτε οι αποφάσεις του ΕΔΑΔ συγκρούονται με τις «αλήθειες» του μικρόκοσμου των εγχώριων οπαδών τους τις καταδικάζουν, τις αγνοούν, τις αποσιωπούν ή τις απαξιώνουν. Πολιτικοί που κρύβονται πίσω από τη φρασεολογία της ιερής και αναλλοίωτης παράδοσης, που συνομιλούν με πιστούς και όχι με πολίτες, δηλαδή μπερδεύουν την πολιτική με την πολιτισμική ταυτότητα, έρχονται προ των ευθυνών τους. Σε μεγάλο βαθμό, η επίμονη διαπλοκή της θρησκείας με την εκπαίδευση είναι το αποτέλεσμα της ευθυνοφοβίας και της ατολμίας των πολιτικών ελίτ οι οποίες δεν ξεκαθαρίζουν τη θέση τους ως προς το θέμα αυτό και «δεν εργάζονται προς την εμπέδωση της διάκρισης των ρόλων Πολιτείας – Εκκλησίας» (βλ. http://www.kosmikokratos.blogspot.com).

    Το ιδεολογικό/πολιτισμικό στίγμα της απόφασης είναι σαφέστατα υπέρ του διαφωτιστικού αιτήματος περί εκκοσμίκευσης των θεσμών του κράτους. Τον 21ο αιώνα δεν χρειάζεται τα δημοκρατικά κράτη να ευνοούν, να προστατεύουν ή να διαπλέκονται με μια θρησκεία όπως έκαναν τα βασιλικά και τα σουλτανικά συστήματα διακυβέρνησης μέχρι τον 19ο αιώνα. Εξάλλου, οι ισχυρές, πλειοψηφικές θρησκείες, αν έχουν εμπιστοσύνη στην ικανότητά τους να εμπνέουν πίστη δεν έχουν ανάγκη από ειδική πολιτική προστασία και σουλτανικού τύπου προνόμια. Η απόφαση είναι δηλαδή υπέρ της διαφωτιστικής διάκρισης μεταξύ της γνώσης και της πίστης, μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού. Το θρησκευτικό συναίσθημα είναι απολύτως σεβαστό αλλά ανήκει στην ιδιωτική σφαίρα του ατόμου. Δεν αφορά, ούτε και χρειάζεται το κράτος να γνωρίζει τι είδους θρήσκευμα έχουν οι πολίτες του. Για τη θρησκευτική διδασκαλία υπάρχει η οικογένεια και η τοπική εκκλησία με τις λειτουργίες και το κατηχητικό της.

    Εν κατακλείδι, το δικαίωμα μιας ομάδας για τη μετάδοση της κουλτούρας της μέσω του σχολείου, ακόμα κι αν αυτή αναγνωρίζεται ως πλειοψηφούσα, δεν μπορεί να θεωρείται υπέρτερο του δικαιώματος οποιασδήποτε ομάδας έστω και μειοψηφούσας, για ισότιμη ένταξη των παιδιών της στην εκπαίδευση. Όσοι εκ του πονηρού ή από αφέλεια μιλούν για «ρατσισμό εναντίον της πλειοψηφίας» καλό θα ήταν να αρχίσουν να σκέφτονται ότι το μονοπολιτισμικό σχολείο ούτε αντανακλά αλλά ούτε και λειτουργεί αποτελεσματικά σε πολυπολιτισμικές κοινωνίες.

    ————————————
    το άρθρο δημοσιεύτηκε σε Κυριακάτικα φύλλα

  3. kremtos 19/12/2009 στο 5:43 ΜΜ

    Πρότασή μου που σίγουρα θα γίνει δεκτή α) είτε με γενική αποδοκιμασία, β) είτε με γενική αδιαφορία.

    Να καταργηθεί το μάθημα των Θρησκευτικών στα σχολεία ως υποχρεωτικό μάθημα, χωρίς να παίζουμε, με εκφράσεις «υποχρεωτικό για τους ορθόδοξους», «προαιρετικό για ετερόδοξους κλπ».

    Με κάτι τέτοια τεχνάσματα οι εκκλησίες θα μείνουν χωρίς ψάλτες και θα παίζουν κασέτες ή CDs όπως σε μιναρέδες.

    Αντί του μαθήματος των Θρησκευτικών, να διδάσκεται η βυζαντινή μουσική, με τον ίδιο τρόπο που γίνεται η διδασκαλία της μουσικής, των θεωρητικών, του σολφέζ, κλπ στα μουσικά γυμνάσια/ λύκεια. Τα θρησκευτικά να μπαίνουν μόνο ως παραπομπές και επεξηγήσεις του κειμένου των μαθημάτων.

    Το νέο μάθημα που θα περιλαμβάνει μέρος των ήδη διδασκομένων θρησκευτικών, αλλά με τη μορφή υποσημειώσεων σε κείμενα βυζαντινής μουσικής, θα είναι συμβατό με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, και θα ξανακατακτήσουμε τη βυζαντινή μουσική, όπως και θα έχουμε ψάλτες στις εκκλησίες ή επιστήμονες της μουσικής των δημοτικών τραγουδιών και των παραδόσεών μας.

    Αλλά από ανθρώπους που πιστεύουν ακόμα ότι η γη είναι επίπεδη, από ανθρώπους που ακόμα θεωρούν καταδικαστέους τον Γαλιλαίο καιτον Καζαντζάκη, από ανθρώπους που πιστεύουν ότι πρέπει να ανακατεύεται η εκκλησία στο αν θα πρέπει να επιτρέπονται οι εκτός γάμου σεξουαλικές σχέσεις των νέων, είναι προβλεπτές οι αντιδράσεις……….

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s